„Kiedy byłem w twoim wieku” — rada, która brzmi jak porównanie

Biuro, rozmowa o zagrożonym terminie. Olek prosi Marka o pomoc w znalezieniu wyjścia z sytuacji.

— Nie wiem, jak to ugryźć bez rozwalenia terminu.
— Kiedy byłem w twoim wieku, nikt nas nie prowadził za rękę. Robiło się, aż było gotowe.
— Mhm.

Marek chce pomóc własnym doświadczeniem. Olek zamiast rozwiązania swojego problemu zaczyna słyszeć porównanie z historią Marka.

Co się naprawdę wydarzyło

Olek przychodzi z konkretnym problemem: termin jest zagrożony i potrzebuje pomocy w wyborze, z czego zrezygnować. Marek chce mu pomóc, więc sięga po własne doświadczenie. Dla Marka historia „ja też kiedyś miałem ciężko i dałem radę” ma być wsparciem i dowodem, że trudność można przejść. Olek słyszy jednak inne zdanie: „ja w twoim wieku sobie radziłem, więc ty też powinieneś”. Wspomnienie mentora zaczyna działać jak porównanie, a nie jak narzędzie rozwiązania aktualnego problemu. Najważniejszy błąd polega na tym, że Marek udziela rady, zanim dobrze ustali, o jaki rodzaj pomocy Olek właściwie prosi.

Jak można to uporządkować naukowo

Własne doświadczenie jest dla człowieka bardzo łatwo dostępne, dlatego możemy przeceniać to, jak dobrze pasuje ono do sytuacji innych ludzi. Psychologia od dawna pokazuje, że ludzie mają skłonność uważać własne reakcje i wybory za bardziej typowe, niż są w rzeczywistości (efekt fałszywej zgodności, false consensus effect; Ross, Greene i House, 1977). W badaniach nad radami widać też, że własna perspektywa ma szczególną wagę, bo znamy wszystkie powody stojące za własnym osądem, a znacznie mniej wiemy o powodach drugiej osoby (egocentryczne ważenie własnej perspektywy; Yaniv i Kleinberger, 2000). To nie znaczy, że opowiadanie własnych historii jest złe. Problem pojawia się, kiedy autobiografia zastępuje rozpoznanie cudzej sytuacji.

Jak do tego podejść

Przed radą dobrze zadać proste pytanie: „Czego teraz ode mnie potrzebujesz: pomysłu, decyzji, doświadczenia z podobnej sytuacji czy po prostu wspólnego przejścia przez opcje?”. Jeśli własna historia naprawdę pasuje, warto ją podać jako możliwość, nie jako wzorzec: „U mnie kiedyś zadziałało X, ale twoja sytuacja może być inna. Co z tego jest dla ciebie użyteczne?”. Reguła ogólna: doświadczenie mentora jest zasobem, a nie miarą, według której należy oceniać cudzą sytuację.

Jak może pomóc Empatyzer i Em

Empatyzer może pomóc Markowi wykorzystać doświadczenie tak, żeby naprawdę pomogło Olkowi, zamiast niechcący stało się miarą jego dojrzałości. Diagnoza pokazuje różnice w motywatorach, potrzebie samodzielności i sposobie proszenia o pomoc, a porównanie profili pozwala Em zasugerować Markowi najpierw krótkie pytanie: „czego potrzebujesz ode mnie — mojego doświadczenia, decyzji czy wspólnego wyboru opcji?”. Dopiero potem jego historia może stać się zasobem, a nie porównaniem „ja dałem radę, więc ty też powinieneś”. Olkowi Em może pomóc precyzyjniej nazwać oczekiwaną pomoc. Jeśli podobny styl mentoringu występuje szerzej, dane zespołowe pomagają go zobaczyć. Mikrolekcje utrwalają zasadę, że najlepsza rada zaczyna się od zrozumienia problemu drugiej osoby, a nie od przypomnienia własnego.